Ik vind het niet moeilijk om professioneel te handelen wanneer alles rustig verloopt.
Wanneer er tijd is om na te denken. Wanneer mensen redelijk met elkaar in gesprek blijven. Wanneer mijn waarden niet onder druk komen te staan en er geen spanning zit tussen wat ik zelf denk, wat anderen van mij verwachten en wat mijn professionele verantwoordelijkheid van mij vraagt.
Maar zo ziet de werkelijkheid er natuurlijk niet altijd uit.
Soms is er druk.
Druk vanuit een team of organisatie. Vanuit leidinggevenden, collega’s of de publieke opinie. Vanuit sociale media. Vanuit maatschappelijke gebeurtenissen die emoties oproepen en tegenstellingen zichtbaar maken. Of simpelweg vanuit de verwachting dat ik snel iets moet vinden, zeggen, besluiten of doen.
En juist dan merk ik dat professioneel handelen voor mij iets anders vraagt.
Want ook ik ben mens.
Ook ik heb emoties, overtuigingen en grenzen. Ook ik kan geraakt worden door wat er om mij heen gebeurt. Ik kan boosheid, frustratie, onrechtvaardigheid of onbegrip ervaren. Ik kan ergens een uitgesproken mening over hebben.
Professionaliteit betekent voor mij niet dat ik dat allemaal bij de deur moet achterlaten.
Maar wel dat ik mij bewust blijf van de invloed ervan op mijn handelen.
Juist wanneer de druk toeneemt, vind ik het belangrijk om mezelf af te vragen wat mij op dat moment stuurt.
Reageer ik vanuit mijn professionele waarden of vanuit de emotie van het moment?
Laat ik mij leiden door wat zorgvuldig en rechtvaardig is, of door wat de meerderheid van mij verwacht?
Blijf ik luisteren wanneer een ander iets zegt wat haaks staat op mijn eigen overtuiging?
En durf ik ook een ander geluid te laten horen wanneer meegaan gemakkelijker zou zijn?
Voor mij zit professioneel handelen soms juist in die paar seconden tussen wat ik voel en wat ik vervolgens doe.
Dat betekent niet dat ik altijd de juiste keuze maak. Ook onder druk kan ik achteraf ontdekken dat ik anders had willen reageren, beter had kunnen luisteren of langer had moeten nadenken.
Maar professionele verantwoordelijkheid vraagt voor mij wel dat ik bereid ben daarop terug te kijken.
Zeker in organisaties met een maatschappelijke verantwoordelijkheid vind ik dat belangrijk.
Beslissingen en gedrag raken daar vaak niet alleen collega’s of de organisatie zelf. Ze kunnen invloed hebben op burgers, cliënten, studenten, patiënten, bezoekers of andere mensen die afhankelijk zijn van de manier waarop professionals hun verantwoordelijkheid invullen.
Dan doet het ertoe of we zorgvuldig blijven wanneer het ingewikkeld wordt.
Of we dezelfde waarden blijven hanteren wanneer de persoon tegenover ons anders denkt, leeft of handelt dan wij.
Of integriteit en inclusie alleen woorden zijn wanneer het gemakkelijk is, of ook richting geven wanneer er spanning ontstaat.
Maar eigenlijk geldt dat niet alleen in ons werk.
Ook in het dagelijks leven kunnen we druk ervaren om mee te bewegen met een groep, een mening over te nemen, partij te kiezen of onmiddellijk te reageren. Soms is meegaan eenvoudiger dan stilstaan. Soms voelt zwijgen veiliger dan iets zeggen. En soms is spreken juist gemakkelijker dan eerst werkelijk luisteren.
Misschien wordt wie we zijn daarom niet alleen zichtbaar in de overtuigingen die we hebben wanneer alles rustig is.
Maar juist in wat we doen wanneer die overtuigingen, onze emoties en de verwachtingen van anderen tegelijkertijd aan ons trekken.
Daar, onder druk, krijgt professioneel handelen voor mij pas echt betekenis.